De anatomische les van doctor Zacheus de Jager

Jarenlang hing het schilderij ‘De anatomische les van doctor Zacheus de Jager’ in Museum Gouda. Een mooie maar toch wat vreemde plek voor dit portret van een Enkhuizer stadsgeneesheer gemaakt door de in Enkhuizen werkzame schilder Christiaen Coevershoff. Met dank aan het Museum Gouda is het tot de verbeelding sprekende schilderij vanaf 27 september permanent in het Westfries Museum te zien.

In 1640 vereeuwigde de schilder Christiaen Coevershoff het ‘collegie’ (bestuur) van het Enkhuizer chirurgijnsgilde. In het midden heeft hij de prealector of voorzitter afgebeeld, dr. Zacheus de Jager. (1599-1650). Hij heeft een scalpel in zijn hand en heeft net een snede in het borstbeen van het voor hem liggende lijk gemaakt. Links en rechts van hem staan de andere bestuursleden afgebeeld, de overlieden. In het gildearchief staat dat de heren de kosten van het portret uit ‘eijgen buidel’ hebben betaald en aan het gilde hebben geschonken ‘tot eene eeuwige gedachtenisse’.

Hoewel het portret schilderkundig zeker geen hoogstandje is -de figuren staan er nogal stijfjes bij- is het toch een bijzonder schilderij. Er zijn namelijk maar tien anatomische lessen uit de Gouden Eeuw bewaard gebleven, waarvan natuurlijk de ‘Anatomische les van Dr. Tulp’ van Rembrandt de allerberoemdste is.

Deze anatomische lessen staan symbool voor het innovatieve karakter van Nederland in de Gouden Eeuw en markeren het begin van de empirische wetenschap. Voor het eerst komen mensen in Europa los van het allesomvattende idee van God. De Bijbel is niet langer de verklaring voor alles. De mens ging op zoek naar de tastbare werkelijkheid en zo werd het lichaam binnenstebuiten gekeerd.

Anatomische-les