Matthias Withoos schildert herstelwerkzaamheden aan Zuiderzeedijk bij Schardam

Het museum heeft een bijzonder schilderij weten te verwerven, dat bijna 340 jaar in handen is geweest van de familie Van Foreest. Het is het enig bekende schilderij uit de Gouden Eeuw waarop werkzaamheden aan een dijk staan afgebeeld. In dit geval de Zuiderzeedijk bij Schardam, die was doorgebroken tijdens de Allerheiligenvloed van 1675, waarbij grote delen van Westfriesland onder water kwamen te staan. Het zeer gedetailleerde doek is geschilderd door Matthias Withoos.

In de nacht van 4 op 5 november 1675 werd Westfriesland getroffen door een watersnood die zijn weerga niet kent. Rond vier uur ’s nachts brak de dijk tussen Hoorn en Scharwoude door. Het water sloeg een gat van 120 meter in de zeedijk.

De Gecommitteerde Raden in Hoorn, het dagelijks bestuur van de Staten van Holland, namen de leiding in het herstel van de dijk. Honderden arbeiders werden opgetrommeld. Met grote heistellingen werd buitenom het gat een dubbele rij zware palen in zee geheid. De dijkwerkers vulden de ruimte tussen de palen met hooi, stro en wier. Op 29 november om negen uur ’s avonds was de dijk dicht! Secretaris Jacob van Foreest van de heren in Hoorn was erbij. Hij noteerde hoe hij om negen uur ’s avonds over de herstelde dijk was gelopen.

Helaas stak op zaterdag 4 december 1675 een nieuwe storm op. De dijk brak weer door. Al het werk was voor niets geweest. Er verdween zelfs nog meer land onder water. De arbeiders gingen opnieuw aan de slag. Ze heiden nu nog verder in zee een driedubbele rij palen. Tijdens dat werk verdronken twee mannen nadat hun bootje was omgeslagen. Een derde liet het leven onder een heiblok. Op 21 januari 1676 was de doorbraak eindelijk degelijk gesloten.

Secretaris Jacob van Foreest gaf de schilder Matthias Withoos opdracht om dit waterstaatkundig huzarenstukje vast te leggen. Dat Withoos niet op ‘van horen zeggen’ is afgegaan, maar daadwerkelijk aanwezig is geweest bij de werkzaamheden bewijst een rood krijt tekening die in de Provinciale Atlas in Haarlem wordt bewaard. Zeer gedetailleerd brengt hij de werkzaamheden in beeld, de heiconstructies, de lastige werkomstandigheden vanwege een sterke stroming.

Bijna 340 jaar is het schilderij eigendom geweest van de familie Van Foreest. Met steun van Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, De Nederlandse Waterschapsbank, Hendrik Muller’s Vaderlandsch Fonds, Stichting Kerkmeijer De Regt en de Vrienden van het Westfries Museum heeft het museum dit voor Nederland unieke schilderij kunnen verwerven. Het is vanaf 28 maart in het museum te zien.