Op 29 januari 2016 is het precies 400 jaar geleden dat de Hoornse schipper Willem Schouten en koopman Jacob LeMaire op de zuidelijkste punt van Zuid-Amerika in Chili Kaap Hoorn rondden en een nieuwe zeeroute naar de Oost ontdekten. Van de 15e tot en met de 19e  eeuw kreeg een steeds groter deel van de wereldzeeën een ‘gezicht’. Dankzij de kaarten die iedere kapitein en stuurman verplicht was bij te houden. De ontdekking van Kaap Hoorn, 400 jaar geleden, is aanleiding voor een bijzondere tentoonstelling van het Westfries Museum in Hoorn:  KAAP in  KAART. Van 23 januari tot en met 3 april 2016 is hier een indrukwekkend aantal eeuwenoude kaarten uit de  particuliere collectie van Hans Kok te zien.

Kaap Hoorn

In 1615 vertrokken de schepen Hoorn en Eendracht vanuit de Hoornse haven om een nieuwe route naar Indië te vinden. Aan boord van de schepen waren onder andere koopman Jacob Lemaire en schipper Willem Schouten. Durfinvesteerder Isaac Lemaire stuurde de schepen eropuit om zijn droom te verwezenlijken: een handelsimperium in de Oost. De Verenigde Oostindische Compagnie had het monopolie op die handel en Lemaire wilde dat doorbreken.

Schepen van de VOC hadden in de 17e en 18e eeuw een indrukwekkend aantal kaarten aan boord om hun reizen te kunnen maken. Beroemde kaartenmakers en ontdekkingsreizigers stonden aan de basis van een snel groeiend aantal land- en zeekaarten. Steeds meer onbekende streken werden beschreven en getekend. Dat resulteerde in kaarten met prachtig zeekusten, landengten en zeestraten, gemaakt door mannen als Lucas Waghenaar, Joan Blaeu, Johannes Vingboons en Hessel Gerritsz.

Ontwikkeling kaartenmakerij door de eeuwen heen

Aan de hand van de route van de schepen van Schouten en Lemaire selecteerde het museum kaarten uit de 15e tot en met de 19e eeuw. Deze kaarten van de hand van Mercator, Hondius, Van Linschoten en anderen geven een prachtig beeld van de ontwikkelingen in de kaartenmakerij door de eeuwen heen. Ze laten zien hoe de onbekende wereld steeds meer een bekende wordt.

Hans Kok, de Nederlands vertegenwoordiger in het bestuur van de International Map Collectors’ Society,  die zijn kaarten voor deze bijzondere tentoonstelling ter beschikking stelde, vertelt in een videopresentatie over zijn passie, zijn kaarten en bijbehorende wederwaardigheden.

Op de tentoonstelling zijn ook een aantal zeer zeldzame 19e eeuwse navigatie-instrumenten te zien. Sextanten, barometers, passers en uurwerken zijn verzameld in een nagebouwde kaartenkamer, van waaruit de stuurman net lijkt te zijn weggelopen.

KAAP in KAART, 23 januari – 3 april 2016
Westfries Museum, Roode Steen 1,1621 CV Hoorn, info@wfm.nl

www.kaaphoorn400.nl

Achtergrondinformatie over de ontdekking van Kaap Hoorn 

Op 14 juni 1615 vertrokken de schepen Hoorn en Eendracht vanuit de Hoornse haven om een nieuwe route naar Indië te vinden. Aan boord van de schepen waren onder andere koopman Jacob Lemaire en schipper Willem Schouten. Durfinvesteerder Isaac Lemaire stuurde de schepen eropuit om zijn droom te verwezenlijken: een handelsimperium in de Oost. De Verenigde Oostindische Compagnie had het monopolie op die handel en Lemaire wilde dat doorbreken.

Ongeëvenaarde prestatie

De schepen werden achtervolgd door rampspoed: Barre kou, zware stormen zelfs een ontploft schip op de kust van Argentinië. Dat het de mannen toch lukte om op 29 januari 2016 de zuidelijke punt van Zuid-Amerika te ronden (die ze naar hun thuisstad Kaap Hoorn vernoemden) en een nieuwe zeeweg naar Indië te vinden, was een ongeëvenaarde prestatie.

Met de ontdekking van zijn nieuwe zeeroute dacht Isaac Lemaire het monopolie van de Verenigde Oostindische Compagnie op de handel met de Oost te hebben gebroken. De VOC liet het er echter niet bij zitten en bestreed de claim van Lemaire met alle middelen, tot confiscatie van het schip van Schouten toe. De juridische strijd zou zo’n 25 jaar duren. Toen pas stelde de rechter Lemaire en de door hem opgerichte Australische Compagnie in het gelijk. Lemaire was toen echter al dood.

Eeuwige storm en huizenhoge golven

De route richting de Oost via Kaap Hoorn is in de eeuwen daarna maar sporadisch gebruikt. De zeeën rond de Kaap waren simpelweg te gevaarlijk door de eeuwige stormen, huizenhoge golven, de vele ondiepten en ontelbare kliffen in het gebied. Pas in de 19e eeuw werd met de komst van de grote zeilschepen de route rond Kaap Hoorn commercieel interessant.

Voor zeilers van kleine schepen is het ronden van Kaap Hoorn tot op de dag van vandaag een zeer bijzondere prestatie, vergelijkbaar met het bereiken van de toppen van de Himalaya. Wie dit presteert, als kapitein of bemanningslid wordt officieel geregistreerd en geëerd door de eveneens in Hoorn gevestigde Kaap Hoorn Vaarders. http://www.kaaphoornvaarders.nl/kaap-hoorn/rondingen