In de nacht van 4 op 5 november 1675 werd Noord-Holland door een watersnood getroffen die zijn weerga niet kent. De Zuiderzeedijk bij Scharwoude brak over een lengte van 120 meter door. Het zoute water overspoelde een groot deel van Westfriesland en zorgde voor grote economische schade. De Hoornse schilder Matthias Withoos kreeg in 1676 de opdracht de herstelwerkzaamheden aan de Zuiderzeedijk bij het Westfriese Schardam voor het nageslacht vast te leggen.

De opdrachtgever was Jacob van Foreest, die als ingeland en lid van de Gecommitteerde Raden van Westfriesland en het Noorderkwartier mede verantwoordelijk was voor het dijkherstel na de catastrofale Allerheiligenvloed van 1675. Tot in detail verbeeldt Withoos de herstelwerkzaamheden bij Schardam. Rondom de doorbraak liggen schepen die materialen aanvoeren, met name heipalen en ‘specie’ (zand en klei), rijshout en zinkstukken. Er liggen ook diverse vaartuigen met zeer zware hei-installaties erop. Op het schilderij is goed te zien hoe sterk de stroming ter plekke was. Bij de herstelwerkzaamheden kwamen drie arbeiders om het leven.

Geweldige aanwinst

Hoogleraar Waterstaatsgeschiedenis Petra van Dam noemt de ontdekking een geweldige aanwinst en ”een buitengewoon interessant schilderij, zowel voor de regionale als de nationale geschiedenis, in zijn eentje al een uitstekend uitgangspunt voor een fascinerende, multimediale tentoonstelling”. En dat is precies wat het Westfries Museum in 2016, ter gelegenheid van de herdenking van de watersnoodramp van 1916 van plan is.

Audiobeleving

In een speciale audiobeleving vertelt waterschapshistoricus Diederik Aten in geuren en kleuren over het schilderij, waardoor het volledig tot leven komt. Als bezoeker word je als het ware meegenomen in het schilderij.

Uniek in zijn soort

Dit schilderij is om nog een andere reden heel erg bijzonder: Behalve dit schilderij is er geen ander schilderij uit de zeventiende eeuw bekend waar werkzaamheden aan dijken te zien zijn! Het leek ook al zo vreemd. Terwijl schilders in de Gouden Eeuw vrijwel ieder onderwerp hebben verbeeld, van melkmeisje tot puttertje, en de strijd tegen het water toen even belangrijk was als vandaag de dag, was er geen schilderij uit de zeventiende eeuw bekend waarop werkzaamheden aan dijken staan afgebeeld.

Met dank aan…

Bijna 340 jaar lang was het schilderij in eigendom van de familie Van Foreest. Dankzij steun van het Hoogheemraadschap Holland Noorderkwartier, de Nederlandse Waterschapsbank, het Hendrik Muller Fonds, de Vrienden van het Westfries Museum en de Stichting Kerkmeijer de Regt heeft het Westfries Museum het unieke kunstwerk kunnen toevoegen aan de collectie.

De audiobeleving bij het schilderij kunt u van 1 oktober t/m 30 november 2016 meemaken in het Westfries Museum.

Andere activiteiten

Dit jaar is het 100 jaar geleden dat het Zuiderzeegebeid voor het laatst is overstroomd. In het kader van de herrinnering hieraan worden er meer activiteiten georganiseerd, o.a. door het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Kijk voor een overzicht en meer informatie op www.veiligschoonvoldoende.nl/.